Dag van Gelderland

Deelsessies

Hieronder vindt u informatie over de verschillende deelsessies. De kleuren corresponderen met de thema's van de dag. De sessies starten op verschillende tijden en hebben verschillende lengtes. U hoeft zich niet van te voren in te schrijven voor deze sessies, maar u stelt op de dag zelf uw programma samen. We hanteren op de dag het principe 'wie het eerst komt het eerst maalt'. Hou voor de zekerheid dus een alternatieve sessie in gedachten.

Favorietentool
Om u te helpen bij het samenstellen van uw persoonlijke programma, kunt u gebruik maken van de Favorietentool. U klikt op de gekleurde balk met uw muis. Alle informatie over de betreffende sessie wordt zichtbaar. Wilt u de sessie bewaren als 'favoriet', dan klikt u op het sterretje aan het einde van de gekleurde balk. Deze 'favoriet' wordt onthouden. Klik op 'Print uw favorieten' en al uw favorieten staan onder elkaar.

Liken sessies
Vindt u een sessie leuk? Laat het ons weten door deze te 'liken'. 

Blokkenschema
We hebben het totale programma opgenomen in een blokkenschema. Dit schema biedt u een overzicht met daarin opgenomen waar welke sessies plaatsvinden. Voor het blokkenschema klikt u hier.

Excursies
Voor de excursies is inschrijven verplicht. U kunt zich via het aanmeldformulier inschrijven voor de excursies.

Print uw favorieten

Excursies

Titel: Excursie naar Bio-Energie Ede
Type sessie: Excursie
Sprekers: Christian van Kesteren (MPD Groene Energie)
Omschrijving: Wist u dat in Ede het duurzaamste warmtenet van Nederland ligt? Dit warmtenet met momenteel 15.000 aangesloten woningequivalenten, wordt nu volop uitgebreid. In 2020 wordt er, met dan 20.000 aardgasvrije aansluitingen, 50.000 ton CO2-uitstoot per jaar vermeden. Het warmtenet draait op hernieuwbare lokale resthoutstromen en binnenkort tevens op restwarmte, mogelijk tevens op laagwaardige biomassa als riet en blad en geothermie. Het warmtenet wordt dan gevoed door deze bronnen middels onze twee (binnenkort 3) bio-energie installaties; in eigendom en beheer van Warmtebedrijf Ede, lokaal dochterbedrijf van MPD Groene Energie. MPD Groene Energie organiseert een excursie naar de 2e bio-energie installatie. U krijgt een uitleg van de werking en hoe in Ede de gehele duurzame keten, van biomassa-sourcing, custom biomassa-leveranties, tot (pre-)engineering van warmtenetten, en de aanleg ervan, tot realisatie en beheer van bio-energie installaties, werving en contractering van afnemers, het aansluiten, de warmtelevering (warmteleveringsvergunning), tot aan de service (24/7) bij de bewoner thuis, plaatsvindt. MPD Groene Energie doet dit In Ede, maar ook daarbuiten! Ook onze slimme innovaties als groene stoom voor de industrie, het smart grid en ons Klimaatplantsoen komen aan bod. We vertellen u er graag over!
Dit levert de sessie op: Een warmtenet is een middel bij uitstek om de energietransitie naar aardgasvrij te versnellen. Aanwezigen kunnen al hun vragen stellen m.b.t. ons duurzame warmtenet, de (binnenkort 3) Edese bio-energieinstallaties. Ook vinden zij in MPD Groene Energie mogelijk een ervaren partner voor een duurzame samenwerking in het versnellen van de energietransitie.
Titel: Betere natuur door nattere landbouw
Type sessie: Excursie
Sprekers: André Jansen (Coöperatie Unie van Bosgroepen UA)
Omschrijving: Zou het niet mooi zijn als boeren rondom verdrogende natuurgebieden superduurzaam een goede boterham kunnen verdienen zonder het waterpeil kunstmatig te verlagen? Dat kan door natuurgewassen te telen die tegen natte voeten kunnen en toch verkoopbare producten opleveren. Die gewassen bestaan en wij willen ze graag in Gelderland introduceren. Om te beginnen door productie op experimentele schaal en door het ontwikkelen van businesscases met ondernemers. Daarmee kunnen we een bijdrage leveren aan het herstel van de Gelderse natuur en het behoud van de boerenstand die cruciaal is voor het beheer van het buitengebied en het behoud van de leefbaarheid op het platteland.

De excursie vindt plaats in het Binnenveld tussen Wageningen en Veenendaal, een Gelderse veenweidegebied met prachtige hooilanden. Tijdens de excursie laten we zien wat het effect is van de huidige landbouw op deze hooilanden en schetsen we de potentiële ontwikkeling bij waterpeilverhoging.
Dit levert de sessie op: Voor landbouw- en natuurorganisaties en lokale overheden levert ons voorstel het inzicht op dat landbouw en natuur geen tegenpolen zijn en dat 'natuurinclusieve' landbouw niet slechts een theoretisch concept is, maar daadwerkelijk in praktijk kan worden gebracht.
Voor duurzame ondernemers levert ons voorstel nieuwe investeringsmogelijkheden op.
Titel: Duurzaam verwarmingsconcept: oprolbare matten met infrarood
Type sessie: Excursie
Sprekers: Ron van Wijk (Stichting Circulair Bouwen)
Maarten Barckhof (Stichting Circulair Bouwen)
Omschrijving: Steeds vaker krijgen oude leegstaande panden zoals industrieel erfgoed, ziekenhuizen, kantoren, kerken of andersoortige monumenten een nieuwe bestemming. Omdat de isolatie van deze panden over het algemeen slecht is, de plafonds vaak hoog, de bestaande verwarmingssystemen inefficiënt en bovendien gebaseerd zijn op fossiele brandstoffen, zijn de energiekosten enorm. Dat kan anders!
Rol dunne flexibele matten, die lage temperatuur infrarood uitstralen, uit over de vloer en leg hierover tapijt, pvc of laminaat. Hiermee wordt niet langer de lucht verwarmd maar worden mensen ‘on the spot’ aangestraald. Hierdoor ontstaat een behaaglijke warmtecocon in een ruimte die verder onverwarmd kan blijven. De individuele gebruiker kunnen deze ‘warmte-eilandjes’ zelf (traploos) bedienen met hun eigen smartphone of tablet. Dat gaat erg snel: de gewenste temperatuur is in een paar minuten bereikt.
Deze innovatieve methode leidt niet alleen tot tevreden gebruikers maar ook tot tevreden beheerders. De aanschafkosten zijn beperkt, er is sprake van kostenbesparing op energie en er zijn geen onderhouds- en/of vervangingskosten. Bij gebruik van groene elektriciteit is het systeem zelfs CO2-neutraal. En mocht de bestemming van het pand na verloop van tijd weer wijzigen, dan kunnen de matten zo weer worden opgerold en ergens anders worden toegepast. Hoe circulair kan het zijn!
Dit levert de sessie op: Tijdens deze excursie ervaart u zelf hoe de rolmatten werken. U gaat in groepjes uw eigen ‘warmte-eilandje’ maken. Zo maakt u op een informele manier kennis met dit volledig nieuwe en innovatieve verwarmingsconcept als alternatief voor bestaande verwarmingssystemen. Deze excursie vindt plaats in Gebouw 14 op het Kazerneterrein.
Titel: Bezoek aan zelfrijdend voertuig WEpod op de Campus in Wageningen
Type sessie: Excursie
Sprekers: Nog te bepalen Nog te bepalen (Provincie Gelderland)
Omschrijving: Rijden zonder stuur op de openbare weg, een utopie?
De WEpod die op de campus in Wageningen wordt getest heeft geen stuur en vervoert mensen op de openbare weg. Een wereldprimeur in 2016. Maak kennis met dit futuristische voertuig en wat er voor nodig is om het veilig te laten rijden.
Dit levert de sessie op: Een inzicht in wat er op gebied van zelfrijdend vervoer gebeurt in de regio en een kijkje in de keuken van het project Interreg Automated Transport (I-AT) -een uitdagend grensoverschrijdend project waarin overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen grensoverschrijdend met elkaar samenwerken en dat ontwikkeld is uit het Gelderse WEpod project.
Titel: Kazerneterrein Ede: mooi én uitdagend. Een rondleiding.
Type sessie: Excursie
Sprekers: Marc Bonekamp (Gemeente Ede)
Omschrijving: De Dag van Gelderland vindt dit jaar plaats op een van de mooiste en uitdagendste locaties van Ede. De voormalige kazerneterreinen, sinds 2011 eigendom van Ede, gelegen naast het binnenkort geheel vernieuwde intercitystation Ede-Wageningen, worden onderdeel van de stad Ede. Op basis van een ‘organische’ ontwikkelingsstrategie worden op ruim 100 hectare wonen, werken en voorzieningen in een goede mix tot stand gebracht. U wordt van harte uitgenodigd om onder leiding van de projectmanager, betrokken vanaf het eerste moment, een fietstocht te maken van circa 1,5 uur.
Hij zal u vertellen én laten zien, hoe de ontwikkeling is vormgegeven, welke lokale initiatieven tot stand zijn gekomen en hoe stakeholders, zoals de provincie en het rijk, en bewoners, ondernemers en particuliere investeerders hebben bijgedragen. Voorbeelden hiervan zijn de Frisokazerne met daarin het Akoesticum en in het oosten twee monumentale gebouwen. Woningcorporatie Woonstede ontwikkelt deze tot veertig sociale huurwoningen met steun van het provinciale programma Steengoed Benutten. Ander voorbeeld is de verkoop en restauratie van de voormalige stallen, smederij en rijloods voor het huisvesten van onder andere een ambachtelijke bakker, een filmproductiebedrijf, atelierwoningen, een kinderdagverblijf en het Platform Militaire Historie Ede. En de voormalige schermhal wordt het Smaakpark, met pluktuin!
Dit levert de sessie op: U hoort en ziet hoe Ede een integrale gebiedsontwikkeling tot stand brengt, sterk bepaald door initiatieven vanuit inwoners en ondernemers van Ede. Vanwege de ideale ligging ontstaat op dit terrein vanzelf een investeringsbereidheid voor wonen, zorgen en werken. Maar hoe leidt je dit vervolgens in goede banen?

Groen in Gelderland

Titel: Green Runner Movement: meer bewegen, minder zwerfafval
Type sessie: TED-theater
Sprekers: Jan Fokke Oosterhof (Bestaansverwondering)
Omschrijving: ‘Meer dan de helft bewoners Nijmegen en omgeving te dik’, kopten de kranten onlangs. Met mijn Green Runner Movement wil ik mensen inspireren om iedere wandeling één stuk afval te rapen. Door te bukken, beweeg je én je ruimt de omgeving op. Op 21 juni ben ik een van de boegbeelden in de actie ‘Nijmegen bukt en raapt op’. Samen rapen we op de langste dag van het jaar met alle inwoners van Nijmegen één stukje zwerfafval op. Je maakt daarbij meteen een squat (hurkbuiging), waardoor je werkt aan je conditie. Bewegen en tegelijk zwerfafval te lijf dus! Met een #zwerfie – een selfie met je zwerfafval – maken we ons zichtbaar op sociale media. Leuker kunnen we het niet maken. In deze pitch van 15 minuten hoop ik weer nieuwe mensen te enthousiasmeren. Hoe groter het netwerk, hoe verder deze boodschap reikt!

Na de pitch gaan we meteen aan de slag. Een kwartier lang samen squatten en de omgeving rondom het Akoesticum 'Green Runnen'! Volg Jan Fokke via de aanmeldbalie en van 17.30 tot 1745 maken we kort samen de omgeving schoon en wisselen van gedachten.
Dit levert de sessie op: Deze pitch zet aan tot dialoog over het ruimen van zwerfafval in de openbare omgeving. Een luchtig initiatief dat kan aanzetten tot actie, bewegen én zwerfafval opruimen.
Titel: Waterkracht uit Gelderse rivieren
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Leon Claassen (Gelders Energie Akkoord annex Provincie Gelderland)
Hub Cox (Particulier maar ook werkzaam bij RWS)
Omschrijving: Waterkracht is het onderwerp van deze presentatie, in het bijzonder het plan van actie dat is opgesteld door het Gelders Energieakkoord (www.geldersenergieakkoord.nl). Voorafgaand aan waterkrachtontwikkeling, zijn twee zaken belangrijk zijn: financiering en het afdekken van de risico’s zijn een uitdaging, en gedegen vooronderzoek naar de haalbaarheid per locatie is een vereiste. De volgende aspecten komen aan de orde:
- Er zijn verschillende technieken beschikbaar om geschiktheid te bepalen. Per locatie moet dit goed en overzichtelijk gemaakt worden, zodat niet alle locaties op dezelfde manier beoordeeld worden als geschikt of ongeschikt.
- Men moet er rekening mee houden dat je op locaties ook waterstromingen kunt beïnvloeden zodat er meer energie opgewekt kan worden.
- Nader onderzoek naar mogelijke stakeholders partners; medefinanciering door diverse partijen (inclusief gemeenten en waterschappen en de provincie).
- De participatiebonus moet worden ingezet voor waterkrachtontwikkeling door burgers.
- Omdat we spreken over relatief lage vermogens, is het zaak projecten aan elkaar te koppelen. Hiermee houden we de overheadkosten laag, zodat we toch een verantwoorde kilowattuur-prijs kunnen halen.
- Lobbyen bij Rijkswaterstaat, waterschappen en ministeries voor experimentele ruimte om energieopslag in water te creëren en ervaring op te doen in proeftuinen met dagelijks oppompen en
Dit levert de sessie op: Samenwerking/synergie, aanhaken met kennis, geld en vooral duurzame energieopwekking met gratis energie uit water. Groene stroom voor elektrische OV-bussen, auto's, vrachtauto's en groene waterstof voor Gelderland. Wie weet kun u hiermee straks ook de markt op naar andere landen.
Titel: Sociale cohesie in belevingspark Doetebol
Type sessie: Presentatie
Sprekers: René Reumer (Stichting Doetebol)
Vanessa Schroer (Stichting Doetebol)
Omschrijving: Doetebol is een belevingspark in Doetinchem, ontstaan en tot stand gekomen vanuit een buurtinitiatief. Het park is aangelegd naar ideeën van buurtkinderen, basisschoolkinderen en wensen van buurtbewoners. Basis van het park is ruige natuur, waarin kinderen met losse, natuurlijke materialen kunnen spelen en ontdekken. Maar het is ook een plek waar volwassenen en ouderen uit de wijk en Doetinchem en omgeving kunnen wandelen, uitrusten en elkaar ontmoeten. Het terrein is 11.000 m2 groot en bestaat onder meer uit een klimbosje, waterpartij en amfitheater. Doetebol is een plek om je uit te leven en om te genieten.
In twee jaar tijd zijn de ideeën uitgewerkt en uitgevoerd en is een stichting opgericht. In de beginfase is het ‘aanlegclubje’ al omgevormd tot een onderhouds- en activiteitenorganisatie met een maatschappelijke missie. Bij zowel onderhoud als activiteiten is sociale cohesie uitgangspunt. Dit organiseren we zelf, zoals de gratis bootcamps voor kinderen, maar we sluiten ook aan bij bestaande landelijke projecten zoals ‘Groen, Grijs en Gelukkig’ en ‘Aan-de-Slag-in-de-Speeltuin’, waarbij wij jongeren met een verstandelijke beperking een werkplek aanbieden bij het onderhoud van ons terrein.
Dit levert de sessie op: Hoe maak je van een ‘aanlegclubje’ een serieuze onderhouds- en activiteitenorganisatie? In deze sessie hoort u hoe we dwars door en over hokjes denken en werken. Mét behoud van de missie ‘sociale cohesie’. Ook een tweede proces, ‘van burgerparticipatie naar overheidsparticipatie’ krijgt aandacht.
Titel: Klimaatneutrale varkenshouderij: het kan!
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Bart Scholten (Coöperatie Agrimaco)
Teun Biemond (Coöperatie Agrimaco )
Omschrijving: Door beschikbare kennis over de varkenshouderij slim te combineren ligt klimaatneutraal varkensvlees binnen handbereik. Dat kan op drie manieren:
1. Verkort de keten, vermijd vrieshuizen, produceer vanuit de vraag. Stop geen energie in onnodig invriezen, opslag en transport.
2. Aanpassen huisvesting: verbetering klimaat, opvang zonlicht, andere mestopvang. Wageningen University & Research heeft veel kennis over de huisvesting van varkens, zoals de mogelijkheid van het scheiden van fecaliën en urine. Door toepassing van deze kennis kan een groot deel van de mestproblematiek worden opgelost. Door een optimaal binnenklimaat zal de ziektedruk afnemen. In de huidige stallen is het klimaat sub-optimaal. Dat geeft aanleiding tot stress, ziektedruk, gebruik van antibiotica, uitval en lage voerconversie. Een nieuw duurzaam stalconcept is niet alleen goed voor het dier, maar ook voor het landschap door optimale vormgeving en inpassing.
3. Gebruik lokale grondstoffen en reststromen. Stop met de invoer van soja, maar gebruik alleen de lokaal beschikbare grondstoffen en reststromen. Een varken past prima in een circulaire economie, door toepassing van reststromen van voedingsmiddelen, zeker in de stedelijke omgeving van Noordwest-Europa.
Onze doelstelling is dit concept samen met ondernemers uit de sector en de keten verder vorm te geven en uit te rollen.
Dit levert de sessie op: De vleesconsumptie is verantwoordelijk voor een aanzienlijk aandeel in de opwarming van de aarde. De behoefte aan vlees blijft echter bestaan. Wij laten zien dat klimaat neutraal varkensvlees mogelijk is. Deelnemers kunnen direct met het concept aan de slag.
Titel: Longen van de Stad
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Roel Gijsbers (ENS Urban)
Bert Blocken (Technische Universiteit Eindhoven)
Omschrijving: Schone lucht in de stad? Ja, dat kan. In deze presentatie vergelijken we een aantal mogelijke oplossingen en hun prijskaartjes met elkaar. Luchtvervuiling is actueler dan ooit. Allerlei voorstellen worden geopperd om het probleem op te lossen: van het terugdraaien van de industriële revolutie tot slimme technologie voor luchtzuivering. We bespreken eerst kort alle mogelijke beschikbare oplossingen. Vervolgens lichten wij de Longen van de Stad toe. In dit proefproject wordt de bestaande infrastructuur van een stad gebruikt om luchtverbetering mogelijk te maken. We vertellen u de eerste resultaten en de voor- en nadelen. Tot slot geven we aan welke mate van luchtzuivering mogelijk is, en hoe deze onderdeel kan worden van de stad van de toekomst.
Dit levert de sessie op: Deze presentatie biedt inzicht in een innovatieve benadering voor een aanzienlijke verbetering van stedelijke luchtkwaliteit. De benadering sluit aan bij bestaande maatregelen die overheden momenteel toepassen. Na afloop weet u meer over luchtkwaliteit en de mogelijkheden tot verbetering ervan.
Titel: Uw eigen Klimaatakkoord in 45 minuten
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Matté Egging (AT Osborne)
Jurgen van der Heijden (AT Osborne)
Omschrijving: Klimaatverandering vraagt actie. Woonwijken en bedrijventerreinen moeten beter bestand zijn tegen zware regenbuien of periodes van droogte. Een eigen gemeentelijk Klimaatakkoord kan de ambities benoemen, daaraan acties verbinden en zorgen dat alle partijen zo slim mogelijk samenwerken. Bewoners en bedrijven kunnen bijvoorbeeld met behulp van gemeente en provincie extra groen creëren om regenwater op te vangen.
In deze workshop kijken we naar de ambities om in elke gemeente bestand te zijn tegen regen, overstroming, droogte en hitte. Daarna kijken we naar acties. Ambities en acties zijn de inhoud van een Klimaatakkoord dat we met u willen samenstellen. Wij dagen u uit om in sneltreinvaart een Klimaatakkoord te smeden! Indeling van de workshop:
- Korte toelichting op de ambities die een Gelderse gemeente kan hebben om aan de slag te gaan met risico’s als wateroverlast, overstromingen, hitte en droogte.
- U bedenkt hoe uw organisatie met deze risico’s kan omgaan en welke kansen u ziet.
- U bepaalt in kleine groepen welke risico’s u samen te lijf kunt gaan en met welke partijen u kunt samenwerken.
- U stelt samen concrete doelen en projecten op: uw eigen Klimaatakkoord!
Dit levert de sessie op: Deze workshop biedt inzicht in de nationale klimaatadaptatiestrategie uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie en de praktische uitvoering hiervan voor uw organisatie. U ontvangt praktische tips & tricks voor de risicodialoog en kansen om projecten te koppelen. En passant bouwt u een relevant netwerk op.
Titel: Warmlopen voor maatregelen tegen hittestress
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Moniek Zuurbier (GGD)
Omschrijving: Zijn we in Gelderland voldoende voorbereid op de toekomstige hete zomers? Zijn onze leefomgeving en onze huizen zo ingericht dat we voldoende verkoeling kunnen vinden? Weten burgers hoe ze hun gedrag kunnen aanpassen? Hete dagen en nachten leiden aantoonbaar tot meer ziekte en sterfte, vooral bij gevoelige groepen zoals ouderen. Door klimaatverandering én door de vergrijzing en meer zelfstandig wonende ouderen, neemt het probleem van hittestress toe.
Hittestress kan worden verminderd via aanpassingen van gebouwen, gedrag en leefomgeving, zoals meer (schaduwrijk) groen. Hierbij kan worden aangehaakt bij initiatieven om wateroverlast tegen te gaan. Meer isolatie, groene gevels/daken en zonwering aan de buitenzijde zijn maatregelen om opwarming van gebouwen tegen te gaan. Hittestress kan ook verminderen door aanpassingen in gedrag, denk aan tijdstip van bewegen, aanpassing van kleding en juist gebruik van zonwering en ventilatie.
Wie kan welke rol spelen bij de verschillende maatregelen tegen hittestress? Welke samenwerking kan leiden tot maatregelen die elkaar versterken? Welke rollen kunnen de woningsector, zorginstellingen, gemeenten, architecten, groenbeheerders en GGD spelen in advisering op leefomgeving, gebouw en gedrag? We praten erover in dit werkatelier.
Dit levert de sessie op: Dit interactieve werkatelier levert meer inzicht op in de urgentie van hittestress. Het accent ligt op oplossingen om hittestress te reduceren en op samenwerking tussen verschillende partijen op dit gebied.
Titel: Fijnstof: onzichtbaar gevaar in een groene provincie
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Rik van de Weerdt (GGD)
Jolanda Willems (GGD)
Omschrijving: Verschillende delen van Gelderland kennen een zorgwekkend hoge concentratie fijnstof. De huidige luchtconcentratie van fijnstof veroorzaakt een aanzienlijke verkorting van de gemiddelde levensverwachting. Voor Gelderland wordt de levensduurverkorting door fijnstof geschat op negen maanden. Ook onder de grenswaarde treden gezondheidseffecten op. Fijnstof behoort daarmee tot een van de grootste veroorzakers van gezondheidsrisico’s binnen de provincie. Voor de vele longpatiënten vaak direct merkbaar, voor anderen een onzichtbare sluipmoordenaar.
De Gezondheidsraad stelt in zijn recente rapport ‘Gezondheidswinst door schone lucht’ dat er aanzienlijke gezondheidswinst is te behalen door het terugdringen van fijnstof. In Gelderland zijn verschillende lokale bronnen aan te wijzen, zoals houtkachels, verkeer, veehouderij en industrie. Een belangrijke vraag is aan welke knoppen je zou kunnen draaien om de uitstoot zo efficiënt mogelijk terug te dringen en hoever je zou willen gaan om een goede balans te vinden tussen gezondheid en sociaal-economische belangen.
In deze workshop gaat u zelf aan die ‘knoppen draaien’. Zo ontdekt u waar het terugdringen van uitstoot voor een specifiek gebied het meest efficiënt is en de meeste gezondheidswinst oplevert.
Dit levert de sessie op: Deze interactieve workshop laat u zien hoe groot de impact is van de sluipmoordenaar fijnstof op de gezondheid. Het zwaartepunt van de workshop ligt op de oplossingen. Door letterlijk aan de knoppen te draaien ontdekt u hoe lokale maatregelen het fijnstofgehalte in de lucht kunnen beïnvloeden.
Titel: Watt! Kan jij leveren?
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Daniël Bakker (CCS Energie-advies)
Omschrijving: We staan voor een gigantische uitdaging op energiegebied. Er is nog een lange weg te gaan om de doelstellingen van het Energieakkoord – een besparing van 100 PJ/jaar – te halen. Veel initiatieven zijn gericht op een duurzame toekomst. Toch vallen er gaten, zoals het energieverbruik van kleine bedrijven. De vissen die door deze mazen in het net zwemmen mogen dan misschien klein zijn, ze zijn ook enorm talrijk zodat we veel potentie laten liggen. Oplossen kost veel energie, maar gelukkig zal het nog meer energie opleveren!
Het mkb vertegenwoordigt een enorm aandeel van de Nederlandse bedrijvigheid: 58% van de totale omzet wordt behaald door het mkb. Ongeveer de helft van deze bedrijven zijn te vinden op bedrijventerreinen. De 1.332 bedrijventerreinen met een oppervlakte tussen de 10 en 50 hectare in Nederland verbruiken samen 80 PJ/jaar. Dat is bijna net zoveel als we in het Energieakkoord voornemen om te besparen! Bedrijven in het mkb zijn vanwege gebrek aan prioriteit, motivatie en kennis, helaas moeilijk in beweging te krijgen. BEST Energy CheckUp heeft een unieke collectieve aanpak met zowel een top-down als een bottom-up component. Daarmee worden de kleine vissen in de stroming meegenomen.
Dit levert de sessie op: Bewustwording van het energieverbruik door het mkb. Wij willen bedrijven motiveren om hulp te zoeken voor het dichten van het gat in tijd en kennis. Zij kunnen aanhaken bij de BEST Energy CheckUp, of zelf een weg vinden. Wij stimuleren beide paden!
Titel: Duurzaam energiegebruik: hoe mobiliseren we alle bewoners?
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Ruud Schuurs (Gemeente Arnhem)
Omschrijving: Energietransitie, klimaatverandering: het raakt ons allemaal, tot achter onze voordeur. Bewoners zullen daarom een actieve rol (moeten) hebben bij de enorme opgave om de energiehuishouding duurzaam te maken. Veel bewoners zetten zelf al stappen, bijvoorbeeld door aanschaf van zonnepanelen, besparingsmaatregelen of meer groen in hun tuin. Op veel plaatsen ontstaan collectieve initiatieven: bewoners werken samen om hun straat of wijk duurzaam en klimaatbestendig te maken. Arnhem zet stevig in op intensievere samenwerking met zulke bewonersinitiatieven (www.arnhemaan.nl) en wil daar steeds beter in worden.
In sommige wijken komen bewonersinitiatieven spontaan van de grond, in andere wijken gaat dat moeizamer. Maar ook in die laatste wijken zijn bewoners actief. Sportvereniging, vrijwilligerswerk, hobbyclub of kerk: mensen werken samen in lokale gemeenschappen. Hoe kunnen deze organisaties, ook als ze een heel ander doel hebben, helpen om bewoners te mobiliseren voor duurzame energie of een leefbaar klimaat in hun eigen wijk? In dit werkatelier horen we graag uw ideeën hierover. Wat zijn belangrijke voorwaarden en wat verwacht u van de gemeente? Denk en praat mee!
Dit levert de sessie op: Energie is belangrijk, maar voor veel bewoners geen 'top of mind'-onderwerp. In dit werkatelier verkennen we de mogelijkheden om bewoners via bestaande organisaties op wijkniveau te betrekken bij een thema dat de komende jaren een grote rol gaat spelen. We wisselen ervaringen en kennis uit, inspireren elkaar en benoemen randvoorwaarden.
Titel: SCARGO: een eigentijds woonconcept
Type sessie: TED-theater
Sprekers: Constantijn Cox (S-Cargo BV)
Adriaan Harthoorn (Stafier Holland BV)
Omschrijving: Maak kennis met SCARGO, een vernieuwend woonconcept. Startpunt is de mens - van jong tot oud - die op het punt staat een nieuwe fase van zijn leven in te slaan. De makkelijk verplaatsbare woningen worden op industriële wijze modulair, snel en efficiënt gemaakt en desgewenst compleet ingericht. In één dag wordt de woning op de plaats van bestemming geplaatst. Bewoners kunnen nog diezelfde dag in hun nieuwe woning intrekken. Verhuizen? Dan neem je je (t)huis gewoon met je mee.
SCARGO sluit aan bij de huidige maatschappelijk duurzaamheidsgedachte. Er is sprake van een verantwoord grondstoffenpaspoort, geen fijnstof, een minimale CO2-uitstoot per transportkilometer en de woningen zijn gasloos en leveren energie. De woningen zijn ook een flexibele oplossing voor een tijdelijke invulling van (bouw)locaties. Met dit verantwoord grondgebruik voorkomen we een latent woningoverschot bij krimp op de langere termijn. Nog een voordeel: een werkgever kan de verplaatsbare (lease)woning als secundaire arbeidsvoorwaarde aanbieden aan zijn personeel. Aantrekkelijk voor de startende professional die flexibel wil zijn in werk en huisvesting.
Dit levert de sessie op: U maakt in dit TED-theater kennis met SCARGO. Kenmerken van dit concept zijn onder andere: levensloopbestendig, circulair, betaalbaar, energieleverend. Het woonconcept faciliteert en stimuleert de energietransitie en kan snel tegemoet komen aan de urgente vraag naar woningen.
Titel: Serious game: energieneutraal door grondruil
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Daphne Bol (Kadaster)
Daphne Bol (Kadaster)
Meri Loeffen ()
Mark Obbink ()
Paul van Diepen ()
Omschrijving: In Nederland heeft iedere vierkante meter een functie en een eigenaar. Iedere nieuwe opgave, met een behoefte aan ruimte, vraagt om creatief zoeken naar oplossingen. Natuurlijk willen we ruimte vinden voor de energieopgave! Hoe maakt een gebied ruimte voor zonnevelden, windmolens of biomassaproductie? Door slim te puzzelen met grond is ruimte te vinden. Een serieuze uitdaging die vraagt om een actieve aanpak.
Het kadaster faciliteert een ‘serious game’ met als hoofdopgave: energieneutraal in 2030. Spelers van het spel worden met collectieve en individuele opdrachten uitgenodigd om de gebiedsopgaven samen te realiseren. In deze interactieve game, ervaart u de complexiteit van het vraagstuk, maar tegelijkertijd ook de mogelijkheid om hierin een actieve rol te spelen. Durft u de uitdaging aan? Verplaats u in de andere spelers in het gebied en maak samen ruimte voor duurzame energie!
Dit levert de sessie op: Energieneutraal worden vraagt een individuele bijdrage aan een collectieve opgave. In dit spel ervaart u welke belangen en redenen er kunnen zijn om wel of niet in beweging te komen. Speel het mee en ondervind hoe het is om als betrokkene, belanghebbende of grondeigenaar in een gebiedsproces deel te nemen.
Titel: Toolbox Achterhoek+ helpt bij complexe klimaatopgave
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Hedri Witteveen (Waterschap Rijn en IJssel/regio Achterhoek+ (beraad water))
Kees Broks (Broks-Messelaar Consultancy)
Omschrijving: Gemeenten in de regio Achterhoek+ hebben samen met waterschap Rijn en IJssel een Toolbox ontwikkeld rond het thema wateroverlast en klimaatverandering. De Toolbox bestaat uit acht modules met de thema's: adaptatiestrategie, klimaatparagraaf, extreme neerslag, hitte en droogte, schadegevoeligheid, vitaal en kwetsbaar, maatregelen tijdens het optreden van regenwateroverlast en communicatie. Elke module geeft handvatten om met dat onderwerp aan de slag te gaan en links om je de weg te wijzen in de veelheid beschikbare websites.
De Toolbox kunt u gratis downloaden <http://samenwerkenaanwater.nl/wiki/de-65-regios/regio-achterhoek/regio> en is bedoeld voor gemeenten en andere geïnteresseerden die met ruimtelijke adaptatie aan de slag willen gaan of er meer van willen weten. In deze presentatie hoort u er meer over.
Dit levert de sessie op: Wilt u praktische informatie over de aanpak van wateroverlast en klimaatverandering zonder meteen een heel boekwerk te moeten doorwerken? Kom dan naar deze presentatie. De Toolbox biedt praktische handvatten om direct met ruimtelijke adaptatie aan de slag te kunnen.
Titel: Brink van de toekomst: een voedselbos
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Louke van Wensveen (Cleantech Regio)
Omschrijving: Een voedselbos in de openbare ruimte? In Brummen groeit het. In de nieuwe wijk Elzenbos vond op 16 december 2017 de feestelijke plantdag plaats. Er komt een parkbos vol noten- en vruchtenbomen, bloemrijke open plekken en plas-dras oevers, een natuurspeelplaats en een kruidenlabyrint. Gemeente, vrijwilligers, maatschappelijke organisaties en lokale bedrijven werken samen aan het ontwerp, de aanleg en het beheer. In de Cleantech Regio volgt de Tafel Duurzame Voedselkwaliteit ondertussen de Brummense pilot op de voet: welke beleidsvragen komen voorbij bij de ontwikkeling van zo’n openbaar voedselbos? In deze presentatie vertellen betrokken bewoners en ambtenaren over het waarom en hoe van hun initiatief. Heldere infographics geven meteen een doorkijk naar overheidstaken in zowel het fysieke als het sociale domein. Wat kan een voedselbos betekenen voor waterberging, koolstofopslag, biodiversiteit en luchtkwaliteit? Waar en hoe past het in een bestemmingsplan? En wat zijn de verwachtingen én uitdagingen voor educatie, participatie, sociale cohesie en veiligheid?
Dit levert de sessie op: Wie houdt van ervaringsverhalen met mooie beelden kan rustig chillen tijdens deze presentatie. Beleidsambtenaren krijgen toegang tot achtergrondinformatie. Voor groenbeheerders zijn er tips en aandachtspunten voor werken met permacultuur in de openbare ruimte. Bestuurders en raadsleden kunnen terecht met vragen. Een sessie vol praktische inspiratie en de mogelijkheid tot netwerken.
Titel: Windmolens en zonnevelden: de dialoog buiten voortzetten met De Windkijker
Type sessie: TED-theater
Sprekers: Aditi Kho (Gelders Genootschap)
Omschrijving: Aditi Kho, landschapsarchitect bij het Gelders Genootschap, vindt het vanzelfsprekend dat elke ruimtelijke ontwikkeling gepaard gaat met een goede landschappelijke inpassing of een ruimtelijke kwaliteitsbijdrage. Iedereen die ons cultuurlandschap een warm hart toedraagt denk er zo over.

De vraag is of dit basisprincipe nog stand kan houden nu we midden in een energietransitie zitten, waarin grootschalige windmolens en zonnevelden een plaats krijgen in ons landschap.

Wat kan een gemeente of regio doen om windmolens en zonnevelden ruimtelijk zo zorgvuldig mogelijk in haar landschap te plaatsen? Wat, waar en hoe is de gewenste verdeling wind en zon?

Een pasklaar antwoord is er niet. Bewoners, belanghebbenden, lokale en regionale overheden moeten hier samen invulling aan geven. De Windkijker, een innovatie van het Gelders Genootschap, biedt in een vroeg stadium hulp om het juiste beeld te krijgen. De Windkijker is een instrument om ter plekke, in het veld, samen te kijken hoe het er mogelijk straks uitziet. Een realistische weergave van het effect van een windmolen in het landschap. En als we dan toch samen buiten staan kunnen we meteen eens praten over het toekomstige energielandschap in de leefomgeving. Is een windmolen daar acceptabel of willen we liever meer zonnevelden?
Dit levert de sessie op: Een goed beeld vormen in het veld met De Windkijker is nodig om de juiste mix te bepalen, desnoods met landschapsversterking. Een open dialoog buiten in het landschap verbindt mensen met hun veranderende landschap. Dit is essentieel om werkelijke acceptatie te krijgen.
Titel: Nieuwe Wijkaanpak: 2 inspirerende voorbeelden
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Sjors de Vries (RUIMTEVOLK )
Theo Adema (KAW)
Nvt Nvt (Nvt)
Omschrijving: Volgens onderzoek is er een duidelijke samenhang tussen tevredenheid met de woning en tevredenheid met het leven. Architectuurpsychologie leert ons dat het geluk van mensen in hun buurt, straat of kern verbetert als ze de identiteit van die leefomgeving zelf - samen - kunnen bepalen. Het inrichten van de woonomgeving draait dus om meer dan de kwantitatieve vierkante meters.
Nadat de afgelopen decennia is geïnvesteerd in de kwaliteit en toekomstwaarde van vooroorlogse en naoorlogse woonwijken met veel sociale huurwoningen, ligt de opgave de komende jaren in wijken en dorpen met particulier bezit. Hoe kom je daar nu met bewoners en professionals tot verbetering van leefbaarheid, verduurzaming, zorg en ontmoeting?
Bewoners hebben zelf het meeste inzicht in hun behoeften en wensen, maar hebben woningcorporaties, maatschappelijke organisaties en marktpartijen hard nodig om hun wensen te verwezenlijken. De nieuwe wijkaanpak start daarom met gezamenlijk nadenken over perspectieven binnen het woonprogramma.
Tijdens dit werkatelier gaan we aan de hand van twee best practices (Wijkaanpak Zilverkamp en Pilot Beltrum) het gesprek aan. Hoe kunnen coalities van buurtbewoners en professionals werken aan een kwalitatief hoogwaardig woon- en leefbaarheidsprogramma voor en met de buurt?
Dit levert de sessie op: In dit werkatelier leert u van de ervaringen van twee inspirerende praktijkvoorbeelden van nieuwe wijkaanpak, waarbij professionals en bewoners nieuwe manieren van samenwerking hebben verkend. U gaat naar huis met de belangrijkste gezamenlijk geformuleerde lessen over de nieuwe wijkaanpak.
Titel: Ontdekkend leren in de buitenruimte
Type sessie: TED-theater
Sprekers: Willem Jakobs (Stadsgras)
Omschrijving: In deze sessie neemt Willem Jakobs, initiatiefnemer, ontwerper en realisator van diverse projecten in de buitenruimte, u mee op ontdekkingstocht. De reis voert door de dagelijkse praktijk van iemand die het lef heeft zelf actief projecten in de buitenruimte te starten. Hoe verloopt een project achter de schermen? Waar loop je tegenaan en waar liggen kansen als je zelf het initiatief neemt? Aan de hand van het project Beekie laat Jakobs zien hoe de verbinding kan ontstaan tussen een duurzame wereld en het spelenderwijs ontdekken van de omgeving. Vol enthousiasme hebben de kinderen van een basisschool in de Arnhemse binnenstad ideeën van regenwaterafkoppeling bedacht en onderzocht. Met klei hebben de kinderen uitgeprobeerd hoe het water loopt en hoe je een beek of waterval maakt. Ze bedachten ook wat er allemaal bij komt kijken als je iets maakt. Wie komt er helpen, hoe kom je aan geld, en hoe houden we de beek netjes? Het resultaat is een dertig meter lange beek, Beekie. Waar voorheen het water verdween in het riool, is het nu de nieuwe speelaanleiding op het schoolplein. Kom langs en ontdek hoe u kunt bijdragen aan een groene en levendige buitenruimte!
Dit levert de sessie op: In dit TED-theater ervaart u het ontdekkend leren in de buitenruimte. Als ambassadeurs van de wereld van morgen laten kinderen zien hoe het moet, stap voor stap ontdekken, samenwerken en met oog voor detail. Zo leert het publiek anders te kijken naar hun buitenruimte.
Titel: Wees erBIJ
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Jan Breembroek (Imkersvereniging De Korenbloem)
Bart Bakker (Imkersvereniging De Korenbloem)
Omschrijving: Wees erBIJ!

De honingbij is razend interessant. Een bijenvolk is een samenleving in het klein: Marx had het niet beter kunnen bedenken. Bovendien zijn ze een gevoelige graadmeter voor de kwaliteit van ons milieu.
De imkersvereniging De Korenbloem gaat een multifunctionele en educatieve bijenstal bouwen op het terrein van Pro Persona, geestelijke gezondheidszorg in Wolfheze (www.propersona.nl/).

In de bijenstal draait het op de eerste plaats om het bijenvolk. Maar we zij veel meer van plan:
• een doe-locatie bieden voor de bewoners van Pro Persona; door samen met de bewoners de bijenkasten te beheren en te beschilderen;
• een praktijk- en probeerlocatie voor nieuwe jonge imkers en daarmee onze 101-jarige vereniging toekomstbestendig maken;
• we gaan ook kinderen betrekken bij de wereld van de bij door op ‘wees erBIJdagen’ samen honing te slingeren;
• rondom de bijenstal gaan wij bij-vriendelijke bloemen en struiken planten en daamee een positieve bijdrage leveren aan het ecosysteem.
Met deze bijenstal dragen we bij aan het welzijn van de bijen, de natuur en onszelf.
Dit levert de sessie op: De Korenbloem presenteert deze activiteit als voorbeeld voor een rijkere leefomgeving in Gelderland. We gaan dit actief uitdragen en presenteren onze aanpak graag op de Dag van Gelderland en natuurlijk stellen we deze digitaal beschikbaar op onze website: http://bijdekorenbloem.nl/.
Titel: Operatie Steenbreek: een groene revolutie
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Ronald Boertje (Hogeschool Van Hall Larenstein)
Roel Spanjers (Hogeschool Van Hall Larenstein)
Jonathan van Ekris (Hogeschool Van Hall Larenstein)
Jens de Goede (Hogeschool Van Hall Larenstein)
Marjol Rooze (Gemeente Rheden)
Omschrijving: Wilt u ook weten hoe u uw buren of inwoners kunt verleiden om hun tuin te vergroenen? Kom dan naar deze presentatie. We weten allemaal dat een groene tuin bijdraagt aan minder wateroverlast, minder hittestress, minder fijnstof en meer biodiversiteit. De landelijke campagne Operatie Steenbreek probeert hieraan een bijdrage te leveren. Ook gemeente Rheden heeft zich hierbij aangesloten. Drie Larenstein-studenten (major Duurzame Gebiedsontwikkeling) zijn voor gemeente Rheden aan de slag gegaan. Zij voerden een nulmeting uit om te bepalen hoe versteend het dorp Velp momenteel is. Met behulp van geoinformatie en remote sensing formuleerden zij een strategie om Operatie Steenbreek vorm te geven in Velp.
Dit levert de sessie op: Ontdek de kracht van geoinformatie en doe ideeën op over het vergroenen van uw leefomgeving. In deze sessie wisselen we graag ideeën en ervarinen uit voor een groene revolutie in voor- en achtertuinen.
Titel: Omons geeft bewoners een stem in de energietransitie!
Type sessie: Do-It-Yourself
Sprekers: Joanne de Vink (Omons)
Jeroen Wijnen ()
Nienke Elfferich ()
Lodewijk Rondeboom ()
Omschrijving: Bestaande buurten aardgasloos maken en verduurzamen, dat is de uitdaging voor de komende jaren. Maar hoe kan je alle huiseigenaren en bewoners betrekken in deze kostbare en complexe uitdaging? Omons is een platform dat bewoners laat meebeslissen in de nieuwe energievoorziening en het gesprek tussen gemeenten en bewoners faciliteert.
Omons is een platform waarbij alle huiseigenaren vanuit huis kunnen inloggen en keuzes kunnen maken voor hun eigen energievoorziening. Naast de mogelijke duurzaamheidsmaatregelen (isolatie, dubbel glas) kiezen bewoners ook hun nieuwe warmtevoorziening. Het platform laat de individuele én collectieve impact zien. Zo wordt inzichtelijk welke buren ook kiezen voor duurzaamheidsmaatregelen, zodat deze collectief kunnen worden aangekocht of geïnstalleerd. Op deze manier kunnen bewoners ook kiezen voor een collectieve of individuele warmteoplossing.
Het Gelders Energie Akkoord heeft al aangegeven Omons – voorheen EVIE – te willen inzetten bij haar Wijken van de Toekomst. Het platform zorgt niet alleen voor kostenbesparing, maar ook voor inzicht, bewustwording, sociale cohesie en draagvlak. Tijdens deze Dag van Gelderland gaat u zelf aan de slag met Omons. Door zelf in te loggen ontdekt u hoe een buurt dankzij bewonersparticipatie sneller aardgasloos wordt.
Dit levert de sessie op: Na jaren praten zijn we eindelijke live! Kom naar de demo van Omons en ervaar zelf hoe bewoners en huiseigenaren meegenomen kunnen worden in de keuze voor nieuwe energievoorzieningen. Neem je laptop/tablet mee, log in op het platform en ervaar hoe je als bewoners kunt meebeslissen over de nieuwe energievoorziening!
Titel: Extreem weer? Benut de kennis en ervaring van bewoners
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Madeleen Helmer (Klimaatverbond)
Maarten van Hoorn (Platform 31)
Koen te Velde (Provincie Gelderland)
Omschrijving: Als zich een situatie van extreem weer voordoet, is dat een goed moment om met bewoners in gesprek te gaan over klimaatadaptatie. Vandaar dat het team van de Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS) en de provincie Gelderland de responsegroep extreem weer in het leven hebben geroepen. Deze biedt ondersteuning aan gemeenten en waterschappen om tijdens en kort na extreem weer met getroffen bewoners en bedrijven in gesprek te gaan. Hun kennis kan worden benut om de omgeving beter aan te passen aan klimaatverandering. Hun beelden en verhalen kunnen helpen de juiste maatregelen te nemen zodat we de kans op herhaling van de overlast beperken én om hun betrokkenheid bij klimaatadaptatie te vergroten. In deze workshop gaan wij graag met u in gesprek over deze aanpak. We zijn benieuwd naar uw mening, de manier waarop we dit het beste kunnen aanpakken en hoe dit past bij uw beeld van de verantwoordelijkheden van de verschillende overheden. Hoe maken we de responsegroep tot een succes? We hopen op uw bijdrage.
Dit levert de sessie op: Kennismaking met het initiatief en bewustwording van nut en noodzaak om tijdens en na extreem weer in gesprek te zijn met getroffen bewoners en bedrijven.
Titel: Duurzaam toerisme, hoe groen kan het zijn?
Type sessie: Do-It-Yourself
Sprekers: Tessa Groenen (Projectmanagement & Advies MVO Recreatie & toerisme)
Bea Schouten (Gedeputeerde Provincie Gelderland)
Omschrijving: De provincie Gelderland vindt het belangrijk dat toerisme op een duurzame manier wordt ontwikkeld en wil duurzaam ondernemerschap stimuleren. Onlangs heeft de provincie Gelderland een nieuwe koersnotitie voor Toerisme en Recreatie gepresenteerd dat inzet op drie belangrijke speerpunten voor de toekomst waarin duurzaamheid een randvoorwaarde moet zijn: 1. aanbod verbeteren, 2. aanbod bekend maken en 3. samenwerken aan thematische verhaallijnen.

In deze workshop is gedeputeerde Bea Schouten uw gastvrouw en gaat u onder begeleiding van Tessa Groenen, mede-initiatiefnemer en organisator van het Global Green Destinations Day in Nijmegen, op 27 september dit jaar, aan de slag. Vragen die centraal staan: Hoe kunnen we toerisme op een duurzame manier ontwikkelen in Gelderland? In de koersnotitie wordt op provinciaal en regionaal niveau hierin richting gegeven door goed gekozen routes waarmee kwetsbare gebieden worden ontzien. Door een goede spreiding van toerisme zorgen voor goede balans tussen vraag en aanbod.
Dit levert de sessie op: De vraag is hier en nu in deze workshop: hoe operationaliseer je als ondernemer of organisatie hoe je op een duurzame manier werkt in het toerisme en recreatie? Welke samenwerkingen en manieren zijn er? Welke rol kunnen ondernemers, overheden, burgers en bezoekers hierin spelen? We staan stil van bij de
Titel: Green Runnen in de praktijk
Type sessie:
Sprekers:
Omschrijving: Green Runner Movement in de praktijk. Van 17.30 tot 17.45 squatten en afval rapen. Samen gaan we de omgeving rondom het Akoesticum 'Green Runnen'! Ondertussen wisselen we van gedachten en inspireren elkaar. Centraal staat de vraag: Hoe kunt u het zwerafvalprobleem laagdrempelig te lijf gaan i uw omgeving?
Doe mee! Schoolklassen, wethouders en zwerafvalbrigades gingen u voor. Verzamelen bij de aanmeldbalie. 17.30 vertrek via de hoofdingang.
Dit levert de sessie op:

Werken in Gelderland

Titel: TINO: van kosten naar kansen
Type sessie: TED-theater
Sprekers: Maya Lievegoed (HUMINT Solutions)
Omschrijving: Wat als u een enorm potentieel onbenut laat dat recht voor uw neus ligt? Wat als het gebruik ervan nieuwe businessmodellen kan ontwikkelen en duurzaamheid vergroot? En wat als u hier, net als iedereen, iedere dag mee in aanraking komt zonder dit te beseffen? De niet-technologische innovatiemethode ‘TINO’ maakt het mogelijk kennis te benutten waarvan u de waarde niet eerder heeft ingezien. Banken, bedrijven, publieke organisaties en zorginstanties hebben TINO al omarmd. Maya Lievegoed, die de methode in Nederland introduceerde, paste de methode in Gelderland toe voor gemeente Arnhem, cultureel centrum Rozet en in het zorgdomein. In haar presentatie bij de Dag van Gelderland daagt ze u uit om op zoek te gaan naar dit nog vrijwel onontgonnen kennisgebied. Aan de hand van praktische casestudies laat ze zien wat de sociale en financiële voordelen zijn bij het gebruik van TINO.
Dit levert de sessie op: Maak kennis met een unieke benadering van innovatie! Ontdek hoe u aanwezige, maar niet eerder herkende, kennis kunt benutten om diverse vraagstukken op te lossen. En hoe u bestaande middelen kunt hergebruiken en nieuwe businessmodellen kunt creëren voor de zorg, het bedrijfsleven, de overheid en het onderwijs.
Titel: Winterswijk pakt de regie voor een sterk centrum
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Robert Lautenbach (Gemeente Winterswijk)
Larissa Guschl (We Love The City)
Omschrijving: Winterswijk heeft een druk en levendig centrum dat 5,8 miljoen bezoekers per jaar trekt. De leegstand (4%) is een van de laagste van Nederland. Daar zijn we blij mee, maar het kan natuurlijk altijd beter. Ondernemers, burgers en gemeente werken daarom samen aan projecten die het centrum nog aantrekkelijker maken. De gemeente handelt proactief en heeft onlangs een aantal panden in een slecht functionerende aanloopstraat aangekocht. Dit om hardnekkige leegstand tegen te gaan en het centrum als geheel nog sterker te maken. Maar hoe doe je dat? En welk programma hoort hierbij? Is er sprake van een retail- of een vastgoedprobleem? De gemeente heeft marktpartijen uitgedaagd om hierover mee te denken, wat tot verrassende en verschillende uitkomsten heeft geleid. Nieuwsgierig naar de keuzes van de gemeente? Kom dan naar onze presentatie. We horen ook graag uw visie op een bruisende aanloopstraat en delen graag strategieën om de visie ook daadwerkelijk te realiseren.
Dit levert de sessie op: Deze presentatie biedt u vernieuwende inzichten om stads- en dorpscentra te vernieuwen, inzicht in probleemanalyses van aanloopstraten, strategieën om een visie om te zetten in haalbare plannen en interactie om van elkaar te leren.
Titel: Innovatief en creatief: de COBOT-pool
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Johan de Jonge (CIVON)
Harold Vulink (RCT)
Omschrijving: Bedrijfsleven en onderwijs experimenteren samen in het Smart Business Center (SBC). En dan bedoelen we ook écht experimenten: er zijn allerlei ideeën over de oplossingsrichting, maar de exacte uitkomst staat nog allerminst vast. De experimenten van CIVON hebben een sterk creatief en innovatief karakter. Daarmee hopen we meer jongeren blijvend te interesseren voor techniek, het arbeidspotentieel binnen bedrijven beter te benutten en het aantal onvervulbare vacatures te verminderen. Het eerste experiment, De COBOT-Pool, is zeer succesvol. In deze sessie nemen we u mee in de werkwijze, de partners in het experiment en de meerwaarde voor onderwijs en ondernemers. En laten we u zien wat het experiment oplevert voor de rest van de provincie Gelderland.
Dit levert de sessie op: De COBOT-pool is nu nog gekoppeld aan de Achterhoek, maar kan van waarde zijn voor heel Gelderland. Voorwaarde voor deelname aan het experiment is om opgedane kennis en ervaringen met elkaar te delen. Simpel toch?
Titel: KunstmestVrije Achterhoek: een nuchtere aanpak
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Kees Kroes (LTO NOord)
Johan Temmink (Biomassa Achterhoek)
Omschrijving: Gelderland voert een overschot aan mineralen en mest uit buiten de provincie en voert kunstmest in. In het kader van de circulaire economie wil de provincie dit veranderen: minder invoer van kunstmest, minder mesttransport, meer benutting van organische stof en meer duurzame energie uit mest. Met verschillende verwerkingsinstallaties die hieraan kunnen bijdragen worden inmiddels praktijkproeven uitgevoerd. Een brede coalitie in de Achterhoek (LTO-Noord, Stichting Biomassa Achterhoek, Groot Zevert Vergisting, Nijhuis Water, Vruchtbare Kringloop Achterhoek, Wageningen UR, Waterschap Rijn en IJssel, provincie Gelderland Achterhoek en Achterhoek2020) werkt samen met verwerkingsinitiatieven en technologiebedrijven. Lopende projecten worden aan elkaar gekoppeld om op termijn een kunstmestvrije Achterhoek te realiseren.
Het Rijk heeft de Achterhoek aangewezen als pilotgebied voor eventuele aanpassing van wetgeving. Nu regelt de Nitraatrichtlijn het gebruik van herwonnen meststoffen als vervanger van kunstmest. Het initiatief KunstmestVrije Achterhoek kan het ministerie van LNV helpen de wetgeving aan te passen, door data te genereren van een beperkte groep deelnemers van de Vruchtbare Kringloop Achterhoek.
Dit levert de sessie op: Na deze sessie bent u op de hoogte van de aanpak en eerste resultaten van het project KunstmestVrije Achterhoek (2018-2022). We laten u vooral zien hoe in dit innovatieve samenwerkingsproject tussen agrarisch bedrijfsleven, overheden en belangenorganisatie LTO onderling vertrouwen en nuchtere aanpak voorop staan.
Titel: Praktijkcentrum Barneveld voor vakmensen in metaal en elektro
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Frits op de Haar (Gemeente Barneveld)
Didi Dorrestijn (Wethouder Barneveld)
Omschrijving: Vakmensen zijn schaars, terwijl de behoefte aan goed opgeleid personeel groot is. Bij de metaal- en elektrobedrijven in Barneveld en andere regiogemeenten is een structureel tekort. Naar het voorbeeld van Remo West Twente, willen Barneveldse bedrijven een vereniging oprichten met een eigen, modern praktijkcentrum. Hier worden jonge schoolverlaters opgeleid op BBL-niveau 2, 3 of 4. De deelnemers krijgen een leer- en werkovereenkomst. Tijdens hun opleiding zijn zij verzekerd van werk en inkomen en na de opleiding kunnen zij bij een van de aangesloten bedrijven aan het werk. De opleiding sluit zoveel mogelijk aan bij de cultuur van de lokale bedrijven. Dat kan door de inzet van eigen praktijkopleiders en betere afstemmingsmogelijkheden met het mbo. Bovendien krijgen de BBL-leerlingen in plaats van één dag twee dagen les in kleine groepen in een moderne bedrijfsomgeving. Dit is zeer motiverend voor de leerlingen en vergroot de doorstroming van lbo- naar mbo-niveau.
Deze presentatie laat u de voordelen zien van deze methode om vakmensen voor het bedrijfsleven te vinden. De deelnemers zijn meteen inzetbaar en beter voorbereid op de werkomgeving waarin ze terecht komen. De opleiding versterkt bovendien de structuur van de Barneveldse economie en maakt de gemeente aantrekkelijker als vestigingsplaats.
Dit levert de sessie op: U hoort hoe bedrijven met ondersteuning vanuit het onderwijs en de gemeente tot een succesvolle oplossing kunnen komen voor het tekort aan technisch en passend opgeleid personeel. Bedrijven hebben dezelfde behoefte aan vakmensen, maar kennen elkaar vaak niet. Gemeente en onderwijs kunnen hierin een verbindende rol spelen.
Titel: Coalitie voor technologie en inclusie
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Ton Van Trienen (Stichting Jobstap )
Ilse Hento (UWV)
Omschrijving: Veelbelovende technologische toepassingen worden nog te weinig ingezet voor mensen met een beperking. Om deze kansen te verzilveren is recent, op initiatief van UWV, een landelijke coalitie in het leven geroepen. Deze coalitie van bedrijven, intermediairs, beleidsmakers, eindgebruikers en wetenschappers stimuleert, coördineert en ondersteunt de ontwikkeling en toepassing van technologie voor een inclusieve arbeidsmarkt. De coalitie doet dit langs een aantal lijnen. Een van de lijnen is het organiseren van nieuwe pilots waar technologie en werk samenkomen en waarbij de eindgebruiker centraal staat. Daar hebben we u als partij bij nodig. Deze pilots leren ons wat brede verspreiding van technologische toepassingen in werk in de weg staat. Vervolgens is het zaak deze belemmeringen aan te pakken. Hier gaat de coalitie mee aan de slag. In deze presentatie ziet u de resultaten van veelbelovende technologische toepassingen en inspireren we met een leuk filmpje en concrete voorbeelden. We horen van u ook graag nieuwe ideeën voor concrete pilots.
Dit levert de sessie op: Deze presentatie toont nieuwe kansen voor mensen met een arbeidsbeperking op het gebied van werk en inkomen. Praktische voorbeelden inspireren ondernemers om mee te investeren in een inclusief Nederland.
Titel: Middenhuur in Gelderland: waar gaat het heen?
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Peter van Geffen (Stec Groep )
Bart Dopper (Stec Groep)
Omschrijving: We hebben net de benchmark middenhuur uitgevoerd onder gemeenten in Nederland. Middenhuur ontwikkelt zich sterk op de woningmarkt, en vult het gat in tussen sociale huur en koop. Veel gemeenten, corporaties, ontwikkelaars en beleggers moeten nog grote stappen zetten. Tweederde van de gemeenten is bijvoorbeeld ontevreden over het eigen beleid. Wat is de stand van zaken in Gelderland? En wie kan wat doen om de woningmarkt via middenhuur te verbeteren? We presenteren kort de Gelderse uitkomsten van de benchmark, vergelijken die met heel Nederland, en discussieren met elkaar over ieders rol om de kansen te benutten. We maken samen een lijst van Gelderse acties.
Dit levert de sessie op: - nieuwe informatie naar aanleiding van onze gemeentebenchmark middenhuur
- nieuwe feiten over Gelderland
- inzicht meerwaarde middenhuur Gelderland voor wonen, economie, de inclusieve samenleving, en gebiedsontwikkeling
- inspiratie over ieders rol bij uitbouw middenhuur en mogelijke acties
Titel: Park Achterhoek: unieke combinatie cure en care
Type sessie: TED-theater
Sprekers: Ilse Saris (Gemeente Winterswijk)
Riek Bakker (Stedenbouwkundige, Landschaps Architect en Concept Ontwikkeling)
Omschrijving: Park Achterhoek (voorheen Beatrix Gezondheidspark) vormt een clustering van essentiële zorgvoorzieningen in een fraai park met daaromheen prachtige natuur (Nationaal Landschap). De medische zorg concentreert zich in het aanliggende Streekziekenhuis. Dat staat in verbinding met op gezondheid gerichte bedrijven en zorgverblijf-accommodaties in Park Achterhoek. In een cluster voor tijdelijk zorgverblijf voor verschillende doelgroepen komen behandeling, verzorging, preventie, revalidatie, short stay en ontspanning en zorgrecreatie samen. De voorzieningen vormen een aanvulling op bestaande zorgvoorzieningen in de Achterhoek en zijn gericht op doelgroepen binnen én buiten de Achterhoek (Randstad en het Ruhrgebied). In de aangrenzende stadstuinbouw helpen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt mee aan gezonde voeding voor het ziekenhuis en het Park.
Ziekenhuis en Park Achterhoek vormen een unieke combinatie die in Nederland nog niet voorkomt. Het project komt tegemoet aan de behoefte aan medische expertise én aan een compleet tijdelijk zorg aanbod voor preventie, leefstijl, herstel, wellness en recreatief zorgverblijf in een prachtige omgeving. Het zorgcluster zet in op hoogwaardige en innovatieve techniek gecombineerd met duurzaamheid en natuur. Het project zorgt daarnaast voor nieuwe werkgelegenheid in de Achterhoek.
Dit levert de sessie op: Het voorstel is uniek in de Achterhoek en Nederland. Het dient als inspiratie voor integrale planvorming en samenwerking in de gezondheidszorg. Ieder planonderdeel heeft een toegevoegde waarde voor het geheel en heeft verbindingen met andere planonderdelen.
Titel: Next Economy: cruciale trends voor bedrijventerreinen
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Evert-Jan de Kort (Stec Groep)
Omschrijving: Is uw bedrijventerrein helemaal klaar voor de nieuwe economie? Wat houdt dat eigenlijk in, ‘Next Economy’? Gaan bedrijven echt andere locaties kiezen of andere eisen stellen aan hun huisvesting door trends als robotisering en circulaire economie? Daar gaat dit debat over! Samen met u lopen we langs vijf megatrends, die in onze visie heel relevant zijn voor de locatiekeuze en ruimtevraag van bedrijven en voor de toekomstkansen van bedrijventerreinen in Gelderland. Het gaat om circulaire economie, smart industry, robotisering, open innovatie en smart logistics.
Voor welke veranderingen in ruimtevraag zorgen deze trends? Welke locaties worden zo bezien extra aantrekkelijk? Waaraan voldoen die locaties? Hoe realiseert u een 100% ‘Next Economy-proof’ bedrijventerreinen? Welke rol kunt u als overheid en bedrijfsleven hierin spelen? Kom naar dit debat en deel uw mening en ideeën met anderen, onder andere via een interactieve app op uw smartphone!
Dit levert de sessie op: Dit werkatelier biedt u inzicht in trends voor (Gelderse) bedrijventerreinen en in concrete effecten van de nieuwe economie op locatiekeuze en ruimtevraag van bedrijven. Na afloop beschikt u over handvatten om te bepalen in welke mate uw bedrijventerrein NE-proof is.
Titel: Regionaal Investeringsfonds Fruitdelta Rivierenland: unieke steun in de rug
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Marien Borgstein (FruitDelta Rivierenland)
Hilde Engels (Fruitmotor)
Omschrijving: Het Regionaal Investeringsfonds Fruitdelta Rivierenland is een unieke steun in de rug voor startende projecten in de regio. Het RIF draagt in grote mate bij aan het waarmaken van de regionale ambities. Met het RIF investeert de regio in projecten van ondernemers en ondernemende inwoners uit de regio, bij voorkeur het midden- en kleinbedrijf. Deze projecten moeten bijdragen aan een van de regionale ambities. De initiatiefnemers moeten niet alleen goede projectplannen hebben, maar ook eigen kapitaal en cofinanciering. De bijdrage uit het RIF, gevuld met een bijdrage van de tien deelnemende gemeenten van drie euro per inwoner, is een steuntje in de rug. Naast uitvoeringsprojecten komen ook haalbaarheidsstudies en pilots in aanmerking voor zo’n bijdrage.
De steun uit het RIF komt niet alleen in euro’s, maar ook in de vorm van kennis, ervaring en praktische hulp van de leden van de Economic Board. De EB beoordeelt de ingediende projecten en adviseert over de bestedingen van het geld. In de EB zijn de drie o’s vertegenwoordigd en zij vervullen met elkaar een ambassadeursrol. Een interactieve sessie waarin naast informatie ook veel ruimte is voor tips en adviezen van de deelnemers.
Dit levert de sessie op: Na dit interactieve werkatelier bent u helemaal op de hoogte van de ambities, projecten en haalbaarheidsstudies van het gloednieuwe RIF. Uw ideeën en tips zijn van harte welkom! Kijk ook vast op www.fruitdelta.nl.
Titel: Verduurzaming bedrijventerreinen: samenwerking loont
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Jannes Slomp (Hogeschool van Arnhem en Nijmegen)
Huub Schoenaker (Hogeschool van Arnhem en Nijmegen)
Omschrijving: Een vliegwiel voor de verduurzaming en verbetering van bedrijventerreinen. Zo werkt de beproefde aanpak die de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) heeft ontwikkeld op basis van ervaringen met meer dan tien Gelderse bedrijventerreinen. De aanpak bestaat uit drie stappen, die binnen een periode van twee tot drie maanden uitgevoerd kunnen worden. Ondernemers geven eerst aan welke thema’s zij belangrijk vinden, bijvoorbeeld bewustwording, verduurzaming of energie. Vervolgens worden deze doelgericht aangepakt op basis van concrete doelstellingen. Een succesvol afgerond thema is de basis voor verdere samenwerking binnen en verduurzaming van het bedrijventerrein.
Elk thema krijgt een verbeterteam. Dat bestaat uit vertegenwoordigers van de betrokken onderneming of organisatie en bij voorkeur ook uit iemand van de lokale overheid of onderwijsinstelling. Ondernemers, overheid en onderwijs (triple helix) vormen ook de beheerorganisatie. Elk verbeterteam functioneert onder de coördinatie van een taskforce of een te vormen bestuur van het bedrijventerrein. Tijdens deze presentatie laten we u zien hoe de aanpak werkt aan samenwerking en verduurzaming op bedrijventerreinen.
Dit levert de sessie op: In deze sessie ontdekt u hoe u in korte tijd het vliegwiel van samenwerking op bedrijventerreinen op gang kunt brengen. Aandachtspunten zijn: draagvlak van ondernemers, verbeterthema’s en krachtenbundeling van de triple helix: ondernemers, overheid en onderwijs.
Titel: Smart Logistics: grip op verkeersgroei e-commerce
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Kees Verweij (Buck Consultants International)
Omschrijving: De groei van e-commerce is onstuitbaar: meer dan 12 miljard euro aan bestelde producten in 2017, en een groei in volume van 20 procent per jaar. De uitdaging voor Gelderland is om grip te houden op deze groei, en zo steden en woonwijken bereikbaar, leefbaar en veilig te houden. Met Smart Logistics is dit mogelijk. Bedrijven en overheden werken hierbij samen om data te delen, en zo de logistiek efficiënt, duurzaam en veilig te maken. Doel is om de bij gemeenten, wegbeheerders beschikbare informatie over zaken als wegafsluitingen, venstertijden, parkeren, voertuigafmetingen en bouwprojecten digitaal beschikbaar te stellen Zo kunnen logistieke dienstverleners dit opnemen in hun planning en efficiënter rijden. Ook krijgen chauffeurs digitaal in real-time informatie binnen, waardoor ze hun rit kunnen aanpassen aan de situatie. In deze sessie presenteren we de aanpak en resultaten van het Talking Traffic programma met onder andere Albert Heijn en Jumbo. Met Smart Logistics kan Gelderland in samenwerking met het bedrijfsleven grip houden op de toenemende e-commerceleveringen. Zo blijft het verkeer zo duurzaam en veilig mogelijk.
Dit levert de sessie op: U hoort de laatste stand van zaken over de ontwikkeling van alle systemen en platformen die het mogelijk maken de groeiende verkeersbewegingen door e-commerce te beheersen. We laten u praktische toepassingen zien van systemen als Talking Traffic in de Gelderse situatie, waarmee u zelf aan de slag kunt.
Titel: Duurzame Distributiecentra: meer dan loodsen langs de snelweg
Type sessie: TED-theater
Sprekers: Kees Verweij (Buck Consultants International)
Omschrijving: Logistiek is een van de speerpunten van de Gelderse economie. Het aantal distributiecentra in de provincie neemt steeds meer toe, en dit zorgt ook voor meer werkgelegenheid. Maar wat gebeurt er nu eigenlijk in die loodsen langs de snelweg? Ik neem u mee op een fascinerende tour in enkele van de duurzaamste distributiecentra van de provincie. Ontdek hoe de activiteiten van mensen, machines en technologie steeds meer verweven raken, zodat de routineklussen voor machines zijn en de meer uitdagende activiteiten voor mensen. We zullen ook zien hoe duurzaam de distributiecentra tegenwoordig zijn. Gebruik van zonnepanelen, geothermie en ergonomische aanpassingen maken het werk zo makkelijk mogelijk. Serious virtual gaming wordt ingezet om werknemers nieuwe uitdagingen te bieden. Voor lastige groepen op de arbeidsmarkt zijn er programma’s op maat om in te stromen. Video’s vervullen de hoofdrol in dit TED-theater.
Dit levert de sessie op: U krijgt op aanstekelijke wijze, met video's en ander beeldmateriaal, inzicht in wat er nu werkelijk gebeurt in al die loodsen langs de snelweg. Na afloop kunt u via een app ook zelf ervaren hoe activiteiten in distributiecentra tegenwoordig lopen.
Titel: Aardgastransitie als motor voor wijkontwikkeling
Type sessie: Do-It-Yourself
Sprekers: Carla Onderdelinden (Transitiereizen)
Patricia van der Haak (Transitiereizen)
Omschrijving: Complexe maatschappelijke vraagstukken, zoals de afkoppeling van het aardgas en de energietransitie, los je niet lineair op. Want inderdaad: als we doen wat we deden, krijgen we wat we kregen. Maar hoe dan wel? Met de aanpak van de ‘all inclusive’-wijk draaien we de boel om. We beginnen niet met plannen maken maar stappen de wijk in. Sleutelwoorden: bewonersbelang en de bedoeling centraal. Werken met wat er is. Integrale gebiedsontwikkeling. Geldstromen in de wijk houden. Energie, kennis, organisatiekracht en geld laten stromen door bouwen van sociale smartgrids. Aandacht voor de onderstroom (want je kan wel van A naar B willen, maar de onderstroom bepaalt de richting). Werken vanuit heart, body, mind en soul. Bouwen op intrinsieke drijfveren: autonomie, verbinding, betekenis en meesterschap.
Aan de hand van praktijkvoorbeelden uit de Wijk van de Toekomst De Nude in Wageningen, nemen we u mee in een ‘all inclusive’-aanpak. De aardgastransitie is daarbij de motor is voor inclusieve wijkontwikkeling.
Dit levert de sessie op: Deze sessie bied handelingsperspectief voor iedereen die werkt aan het oplossen van complexe maatschappelijke vraagstukken. We spitsen de workshop toe op de aardgas- en energietransitie. Het kan, het is eenvoudiger en vooral ook leuker dan u denkt!
Titel: SGB: een duurzame invulling voor leegstaande panden
Type sessie: TED-theater
Sprekers: Marco Sotthewes (De nieuwe draai)
Omschrijving: SteenGoed Benutten (SGB) is gericht op de aanpak van (dreigende) leegstand op beeldbepalende plekken in dorpen en steden. De inzet van dit ontwikkelprogramma is om de plekken mooier, leefbaarder en economisch aantrekkelijker te maken. Samen met Stichting de nieuwe draai organiseert SGB de SteenGoed Challenge. Daarin worden zoveel mogelijk leegstaande plekken verzameld en gekoppeld aan ideeën voor een nieuwe invulling.
In dit TED-theater presenteert Stichting de nieuwe draai de actuele inzichten uit deze Challenge. Wat zijn de uitdagingen van eigenaren van leegstaande plekken? Welke trends en innovaties komen bovendrijven uit de ideeën die worden ingediend en hoe brengen we eigenaren en initiatiefnemers bij elkaar? U gaat zelf aan de slag met actuele inzichten en trends om bestaande gebouwen een duurzame invulling te geven. Zowel in technische zin (energietransitie en circulaire economie), als met aandacht voor een gezonde en sociale omgeving voor de mensen.
Dit levert de sessie op: Na deze sessie heeft u ervaren hoe u met het programma SteenGoed Benutten impact kunt creëren voor leegstand in de provincie. En u weet hoe u een challenge kunt inzetten als incubator voor nieuwe initiatieven.
Titel: Energietransitie in het (v)mbo
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Mark van der Heijden (Provincie Gelderland)
Inge van Baalen (ROC Aventus)
Kees van Weerdenburg (ROC Aventus)
Michiel Scheffer (Provincie Gelderland)
Peter Drenth (Provincie Gelderland)
Omschrijving: In het huidige MBO is het van essentieel belang om ruimte te maken voor vraagstukken rond innovatie met veel aandacht voor duurzaamheid en de energietransitie
Vanuit ROC Aventus wil men persoonlijke meesterschap maximaal laten groeien en wordt het onderwijs toekomstgericht ingericht door verbinding en co-creatie met ketenpartners en beroepspraktijk.
In het project Ruimte maken voor Innovatie wordt met het bedrijfsleven integraal samengewerkt aan het flexibiliseren van het onderwijsprogramma van Aventus. De flexibilisering leidt ertoe dat delen van het onderwijs tijd- en plaats onafhankelijk kunnen worden aangeboden. Deze vernieuwingsslag is van groot belang om ruimte te creëren in het onderwijsprogramma om vraagstukken waar bedrijven op het gebied van technologie & innovatie, zeker ook m.b.t. energietransitie mee te maken hebben, op een structurele manier in te passen in het hedendaagse beroepsonderwijs.

Dit levert de sessie op: Na een presentatie van de innovatieve aanpak is er ruimte voor discussie over hoe deze en andere ontwikkelingen er aan bij kunnen dragen, de grote transitieopgaven het hoofd te bieden.

Netwerk van Gelderland

Titel: Open en eerlijk lobbyen: hoe doe je dat?
Type sessie: Do-It-Yourself
Sprekers: Erik van Venetië (Nvt)
Jur de Haan (Nvt)
Monique Schumans (Oost-Nederland (provincies Gelderland en Overijssel))
Hans Verbeek (Oost-Nederland (provincies Gelderland &amp;amp;amp;amp; Overijssel))
Bas van de Meerendonk (Provincie Gelderland)
Omschrijving: De aanleg van een snelfietspad, ruimte voor een burgerinitiatief of een sterkere economie in de regio. Hoe krijgt u het voor elkaar? Lobbyen loont! Zeker als je lobbykrachten kunt bundelen. Of u nou Gelderse inwoner, directeur, burgemeester, wethouder, Staten-/raadslid of ambtenaar bent, laat u inspireren om succesvol het rijksbeleid te beïnvloeden. U ontdekt andere spelers met wie u samen kunt optrekken naar Den Haag. Maak de Gelderse lobby krachtiger door samen te werken met uw gemeente, inwoners, bedrijven, scholen en de provincie Gelderland. Ontdek waar Haagse ontvangers écht gevoelig voor zijn. Lobbyexperts Erik van Venetië en Jur de Haan zijn de auteurs van het lobbyboek ‘Door Haagse ogen’. Ze inspireren u tijdens deze sessie met voorbeelden uit hun adviespraktijk en nemen u mee in de wereld van de Haagse lobby. Zij laten zien hoe je effectiever kan lobbyen als je denkt vanuit de ontvanger van de boodschap: de bewindslieden, Tweede Kamerleden en topambtenaren van departementen. Door wie laten de ontvangers van de lobby zich beïnvloeden en voor wie houden ze de deur dicht? Ontmoet tijdens deze sessie ook de Haagse lobbyisten van Overijssel en Gelderland, Monique Schumans en Hans Verbeek.
Dit levert de sessie op: U krijgt direct toepasbare adviezen over beïnvloeden van de rijksoverheid. En u gaat aan de slag: begeleid door lobbyexperts maakt u in kleine groepen zelf een lobbyplan. Om binnen te komen in Den Haag en vooral...om daar binnen te blijven.
Titel: Gezond en duurzaam voedsel in FoodValley en Ede - hoe doe je dat?
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Marieke Peterson (Regio FoodValley )
Froukje Idema (Gemeente Ede)
Omschrijving: In de Regio FoodValley werken we aan een gezonde, duurzame voedselvoorziening. Met een 7tal ambities en een aantal projecten wordt actief ingezet op het thema voedsel. Ook de gemeente Ede, liggend in de Regio FoodValley, stelde in 2015 een ambitieus doel: gezond en duurzaam voedsel voor iedereen. Om deze ambities te realiseren, is een integrale aanpak nodig, waarin verschillende partijen en overheden samenwerken. Een oplossing vind je namelijk alleen door voedsel te benaderen als één systeem waar economie, gezondheid en duurzaamheid bij elkaar komen. Een sterke economie gebaseerd op landbouw en voedsel, kán niet zonder gezonde inwoners en een gezond klimaat. En een sterke maatschappij waar innovatie plaatsvindt bereik je alleen met een gezonde economie. Aan de hand van tal van voorbeelden zullen we laten zien van hoe de integrale aanpak werkt in de praktijk.
Dit levert de sessie op: Leren van de aanpak in de FoodValley en Ede
Informatie ophalen over waarom het thema voedsel hoog op de agenda moet staan
Kansen om aan te haken bij projecten of ontwikkelingen
Titel: Achterhoek in Beweging: scholder an scholder!
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Bert Kuster (Achterhoek in Beweging)
Ilse Saris (POHO Sociaal Domein Achterhoek)
Pascal Kamperman (Achterhoek in Beweging)
Omschrijving: Samen stevig aanpakken: daar zijn wij Achterhoekers goed in. Welke leeftijd, achtergrond, beperking of kwaliteiten iemand ook heeft, iedere Achterhoeker moet mee kunnen doen in onze samenleving, ook als het om sporten en bewegen gaat. Met het programma Achterhoek in Beweging, zetten acht Achterhoekse gemeenten en allerlei betrokken partijen samen de schouders onder één ultieme missie: iedere Achterhoeker van nul tot honderd in beweging!
We betrekken onder andere verenigingen, stichtingen, instellingen, buurtsportcoaches en scholen bij onze ambities. Samen hebben we de accommodaties, creativiteit, kennis, middelen en slagkracht om échte resultaten te boeken. Het slim verbinden staat daarom centraal bij alles wat we doen. Samen sterk, scholder an scholder! Dit heeft inmiddels al tot vele initiatieven geleid die een bijdrage leveren aan de leefbaarheid van kernen, buurten en wijken in de Achterhoek!
Met een focus op de thema’s open club, gezonde jeugd, vitaal ouder worden en uniek sporten, leveren we een belangrijke bijdrage aan de maatschappelijke uitdagingen in het sociaal domein. Tijdens deze presentatie delen we graag onze succesvolle aanpak met andere regio’s. Laat u inspireren!
Dit levert de sessie op: U doet kennis en inspiratie op om zelf aan de slag te gaan met een aanpak die in de Achterhoek al tot een mooi aantal successen heeft geleid. We laten u concrete resultaten en praktijkvoorbeelden zien.
Titel: Vooruit met de netwerkdemocratie
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Jos van der Schot (Innovatiepartners)
Hans Alberse (Code Oranje)
Omschrijving: Onze samenleving verandert sneller dan we denken. Dat geldt voor de veelheid aan (technologische) innovaties, maar meer nog voor de mensen die deel uitmaken van die samenleving. Veel goed opgeleide en mondige inwoners hebben vaak meer kennis dan in het gemeente- of provinciehuis voorhanden is. Het internet heeft gedrag en houding van mensen veranderd.
De overheid heeft grote moeite om het tempo bij te houden. Veel inwoners zijn actief betrokken bij de samenleving, maar voelen zich niet meer vertegenwoordigd door politieke partijen en politici. Gevolg is dat de overheid niet goed in staat is er voor haar inwoners te zijn. Noodzakelijke en gewenste ontwikkelingen worden vertraagd of blijven geheel achterwege. in deze interactieve workshop bespreken we met u vier prangende en urgente vragen:
1. Wat zijn belangrijke waarden waar onze democratie op is gestoeld?
2. Hoe komen we in een tijd van grote transities en dilemma’s tot goede democratische beslissingen die echt werken?
3. Hoe zetten we breed gedragen ideeën om in daadkrachtige uitvoering?
4. Wat vraagt de netwerkdemocratie van inwoners, ondernemers, maatschappelijk organisaties, ambtenaren, bestuurders en gekozen volksvertegenwoordigers?
We voeren een inspirerend gesprek waarin we oefenen hoe we in een open dialoog de democratie kunnen versterken.
Dit levert de sessie op: Betere communicatie tussen bestuurders en inwoners en democratischer besluitvorming. Deelnemende bestuurders en ambtenaren leren bewuster communiceren met inwoners; inwoners leren hoe ze hun stem in concrete situaties effectief kunnen laten doorklinken.
Titel: Waalfront: belangenbemiddeling bij gebiedsontwikkeling
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Henri Schimmel (BPD Ontwikkeling)
Maurits Sanders (PPS Construct / Nyenrode)
Omschrijving: Waalfront in Nijmegen is als publiek-private samenwerking met circa 2.100 woningen, veel stedelijke voorzieningen en een looptijd van ruim 25 jaar een van de grootste binnenstedelijke projecten in de provincie Gelderland. Van deze integrale gebiedsontwikkelingen wordt nogal wat verwacht. Ambities stapelen zich op. We willen een aantrekkelijk bedrijfsklimaat, duurzame energievoorziening, levensloopbestendige woningen én de vestiging van meer gezinnen. De vraag is hoe we alle ambities kunnen realiseren in een continu veranderende context van belangen. Door de lange doorlooptijden, de grote sommen geld en het groot aantal betrokkenen, ligt dat risico voortdurend op de loer. Tijdens deze bijeenkomst bespreken we aan de hand van praktijkvoorbeelden in Waalfront welke lessen zijn te trekken en hoe we gestalte kunnen geven aan belangenbemiddeling. De discussie wordt daarbij niet geschuwd!
Dit levert de sessie op: Deze presentatie genereert toepasbare kennis op het snijvlak van praktijk en theorie. We bekijken hoe we tot belangenbemiddeling zijn gekomen en hoe we de lessen kunnen meenemen naar toekomstige gebiedsopgaven.
Titel: MaaS: hype of meerwaarde?
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Arnoud Crommelin (Provincie Gelderland)
Robbert Slavenburg (Goabout)
Omschrijving: Elke dag staan er files met studenten en forenzen in de auto en op de fiets, en rijden er volle treinen Nijmegen Heijendaal in en uit. Onderwijsinstellingen, vervoerders en overheden werken hard om het gebied beter bereikbaar te maken. Onderdeel van hun aanpak is de invoering van een ‘Mobility as a Service’ (MaaS-project). Dit is een verkeerskundige hype in Nederland die vaak wordt gepresenteerd als dé oplossing voor de mobiliteitsproblemen nu en in de toekomst. Maar is dit werkelijk het geval?
GoAbout en Provincie Gelderland gaan tijdens deze sessie dieper in op deze vraag. We gaan graag in gesprek met belangstellenden van overheden en bedrijven om aan de hand van de eerste praktijkervaringen het effect van MaaS te bespreken. Wat kunnen we ervan leren? Na een korte presentatie gaan we graag met u in discussie.
Dit levert de sessie op: In deze sessie doet u nieuwe inzichten en ideeën op die u in uw eigen praktijk kunt toepassen.
Titel: Regio FoodValley: ga mee Europa in!
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Theo Neyenhuis (Regio FoodValley)
Arjen Droog (Regio FoodValley)
Omschrijving: De Regio FoodValley moet hét agrofoodcentrum van Europa worden, de internationale topregio voor kennis en innovaties op gebied van gezonde en duurzame voeding. Bij deze ambitie hoort de juiste internationale agenda en het juiste internationale netwerk. We werken hieraan met onze partners in de regio en vanuit onze vertegenwoordiging in Brussel. Positionering, beleidsbeïnvloeding, maar ook projecten en business genereren. Verken met ons tijdens deze sessie het Europese speelveld, hoor meer over de regio’s waar we al mee samenwerken en spar met ons over de volgende stappen. Wat vindt u de beste strategie: de concurrentie verslaan of juist krachten bundelen? Alleen op één, of ‘team up with the best’?
Dit levert de sessie op: U krijgt een kijkje in de keuken van onze internationale activiteiten en een kans om mee te denken over hoe we als regio, bedrijven, onderwijs en maatschappelijke instellingen het beste kunnen opereren in een internationaal speelveld.
Titel: Markt en afzet tuinbouwproducten: een Euregionale uitdaging
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Jan Taks (Gemeente Lingewaard)
Sukhada Khedkar (Agrobusiness Niederrhein e.V.)
Sigrid Helbig (The Economic Board)
Omschrijving: NEXTgarden is een uniek en karakteristiek gebied voor de (glas-) tuinbouw tussen Arnhem en Nijmegen. Succesvolle ondernemers, kennisinstellingen en overheid werken samen aan concrete initiatieven, die de hele productieketen slimmer, rendabeler en duurzamer maken. Na de speerpunten klimaatneutraal, innovatie en herstructurering willen we nu meer invulling gaan geven aan een vierde thema: markt en afzet in een internationale context.
Wij willen de potentie van markt en afzet voor de tuinbouw in de Euregio in beeld krijgen en beter benutten. Over en weer. Daarbij stuiten we op verschillende dilemma’s. Bijvoorbeeld de charme van het winkeltje met lokale producten op de hoek versus het volume dat nodig is om een verschil te maken. Maar denk ook aan de opgave om de afzet naar de miljoenen klanten in Duitsland te versterken.
In dit werkatelier hopen we dit speerpunt aan te scherpen met nieuwe ideeën, graag ook van buiten de tuinbouw. Wie weet kan vanuit onverwachte hoek iets moois ontstaan. Suggesties voor een Smart Chain? Kom dan naar deze sessie!
Dit levert de sessie op: - kennis en informatie over (glas)tuinbouw in internationaal verband
- uitbreiding van uw netwerk binnen en buiten de (glas)tuinbouw
- inzichten in de internationale aspecten van markt en afzet
- ideeën en suggesties voor een te ontwikkelen gezamenlijk project
- inspiratie over de te volgen aanpak
Titel: Help! Alweer een burgerinitiatief!
Type sessie: TED-theater
Sprekers: Mona van Zelst (Pentascope)
Sharona Ceha (Pentascope)
Omschrijving: Vol passie en bevlogenheid begon ik twee jaar geleden aan een missie. Een missie om de wereld mooier te maken. Waarin we dingen slim organiseren, geld beter verdelen, zuinig omspringen met onze natuur en elk mens in deze wereld mee mag doen. Ik ging op weg. Met een prachtig concept. Waarin overheid, burgers en bedrijven hiermee gezamenlijk aan de slag konden gaan. Het concept was groots, ja, dat was het. En integraal. Of holistisch, net hoe je het bekijkt. De gemeente wist ons initiatief niet goed te plaatsen. Was dit nu een project van burgers? Of waren dit ondernemers die geld wilden verdienen aan de gemeente? Met enige schroom stelde de gemeente een klein bedrag beschikbaar voor een verkenning van de mogelijkheden in onze wijk. Wat bleek: op jaarbasis konden wij in onze wijk 1,3 miljoen aan lastenverlaging genereren, 42 arbeidsplaatsen creëren én woningen verduurzamen. Deze uitkomst zou de gemeente toch moeten omarmen… Wil je weten hoe dit afloopt? Kom dan naar deze TedTalk van Pentascope en laat je inspireren!
www.pentascope.nl
Dit levert de sessie op: Dit verhaal leert je hoe je kunt aankijken tegen burgerinitiatieven. Je krijgt een inspirerend antwoord op de vraag ‘Hoe dan?’. Je hoort wat er nodig is om als overheid waardevol samen te werken met bewoners. En wat jij hieraan zelf kunt bijdragen.
Titel: Gelderland fietst vooruit!
Type sessie: Presentatie
Sprekers: Sjors van Duren (Royal HaskoningDHV)
Omschrijving: Als jonge professionals van Royal HaskoningDHV zien we grote kansen voor transport en mobiliteit als verbindende factor tussen wonen, werken en ontspannen in een gezonde leefomgeving. Daarbij wordt een belangrijke functie toegedicht aan de fiets! De ontwikkelingen op het gebied van fietsen zijn talrijk. We kunnen ons als Gelderlander steeds sneller en verder verplaatsen en vergroten onze bereikbaarheid voor een optimale invulling van ons dagelijks leven. De fiets heeft een groot effect op de kansen van Gelderlanders om te gaan waar ze willen en zo de vrijheid te vergroten. De fiets ontsluit het platteland en vergroot de bereikbaarheid in Gelderse steden.
RoyalHaskoningDHV staat voor slimme en duurzame mobiliteitsoplossingen. Voor iedereen die onderweg is of gaat kunnen we de reis sneller, veiliger en betrouwbaarder maken, rekening houdend met wisselende omgevingen en voortschrijdende technieken. Belangrijke pijlers hierbij zijn ‘smart’ en ‘sustainable’. De fiets is natuurlijk een duurzame vorm van mobiliteit en kan ook het netwerk van Gelderland versterken. Ons verhaal is daarom interessant voor iedereen die meer met de fiets wil, maar ook voor organisaties die een duurzamer netwerk willen in Gelderland.
Dit levert de sessie op: Tijdens deze presentatie gaan we in gesprek met zoveel mogelijk geïnteresseerden en belanghebbenden. Zo stellen we ons netwerk open om ons met de fiets aan de hand voor te bereiden op een economisch, groen en bereikbaar Gelderland voor iedereen!
Titel: FoodParcs: a borderless change of mind
Type sessie: TED-theater
Sprekers: Gerard Titulaer (Gebiedscoöperatie Oregional)
Linette Mak (De Wilde Boerderij)
Omschrijving: In de landbouw zijn de relaties tussen consument en producent goeddeels verloren gegaan. De afstand tussen boer en burger is sterk toegenomen, evenals het aantal schakels in de voedselketen. Veel voedsel is bewerkt en voor de consument anoniem. Onze voeding is niet duurzaam en niet gezond.
Een nieuwe aanpak met andere oplossingen is noodzakelijk. Waar de voedselproductie uit de anonimiteit wordt gehaald en weer een gezicht en een verhaal krijgt. Dat kan het eenvoudigst als voedsel uit de eigen regio komt, zoals met FoodParc Arnhem-Nijmegen.
FoodParc Arnhem-Nijmegen bestaat uit een netwerk van agrarische bedrijven, horeca, winkels en stadstuinen, waarbij duurzame voedselproductie en -consumptie centraal staan.
Tijdens de sessie van FoodParc ervaart u wat de regio te bieden heeft en krijgt u een kijkje achter de schermen bij de diverse bedrijven. Verschillende thema’s zoals gezondheid, beleving, natuur en landschap, educatie, duurzame productie en consumptie komen aan bod. En u kunt bijdragen aan ons voedselsysteem van de toekomst.

Dit levert de sessie op: Na het bijwonen van dit TED-theater weet u meer over FoodParc Arnhem-Nijmegen, waarin burgers direct invloed uitoefenen op het voedselsysteem van de toekomst en waarin stad en platteland weer met elkaar zijn verbonden.
Titel: Samen voor een sterke sport in Gelderland
Type sessie: Werkatelier
Sprekers: Jan Markink (Provincie Gelderland)
Ilse Saris (Wethouder Winterswijk)
Jan Minkhorst (voorzitter DZC’68 Doetinchem)
Omschrijving: MAATSCHAPPELIJKE KRACHT VAN SPORT
Nederland wordt geroemd om zijn verenigingsstructuur en de inzet van vrijwilligers. Gelderland is daar het toonbeeld van. Dat vormt een grote maatschappelijke kracht op zich. Hoe kunnen we samen – verenigingen, gemeenten en provincie – de maatschappelijke kracht van sport verder vergroten? Hoe kunnen verenigingen en sportparken hun bijdrage aan de leefbaarheid van wijk of dorp vergroten? En wat betekent dit voor de inzet van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning door de gemeenten?

PROVINCIE
Met ‘Gelderland Sport!’ richt de provincie Gelderland zich op versterking van de economische, maatschappelijke en sportieve kracht van sport. Door financiële bijdragen, kennis delen en extra ondersteuning.

SAMEN
U wordt tijdens de bijeenkomst uitgedaagd om sportverenigingen en sportparken door een nieuwe bril te bekijken. Immers, sportverenigingen vormen een volwaardige Wmo-gesprekspartner. En sportparken waar je ‘alleen’ kunt sporten, zijn ook niet meer van deze tijd! Om nieuwe wegen te vinden om elkaar te versterken gaan sportverenigingen en gemeenten met elkaar in debat. Gemeente: breng je sportvereniging mee. Sportvereniging: neem je gemeente mee!
Dit levert de sessie op: Deelnemers worden geïnspireerd om samen aan de slag te gaan met Open Clubs en Vitale Sportparken in Gelderland. Hete hangijzers om de maatschappelijke kracht van sport volledig te ontsluiten worden bij de kop gepakt. Concrete (financiële) ondersteuningsmogelijkheden worden aangereikt. Na afloop is er tevens een netwerk bijeenkomst.
Titel: Van duurzaam denken naar duurzaam doen!
Type sessie:
Sprekers: Clemens Cornielje (Commissaris van de Koning )
Omschrijving: Herkent u dit? Partners in uw netwerk vinden dat de energietransitie ontzettend belangrijk, maar bij het ondernemen van actie krijgt u hen niet mee. De gevolgen van duurzaam beleid in de toekomst druisen in tegen actuele belangen. De investeringskosten zijn te hoog. Partners willen wel bewegen, maar alleen als iedereen meedoet. Er zijn talloze argumenten om actie uit te stellen, maar de tijd dringt. Met onder anderen de Commissaris van de Koning Clemens Cornielje.


Dit levert de sessie op: Waar komt deze ruimte tussen duurzaam denken en duurzame actie vandaan? En belangrijker nog: hoe overbrugt u deze afstand? Geïnspireerd door het televisieprogramma ‘Over de streep’ leert u in deze bijzondere deelsessie aan welke knoppen u kunt draaien om van duurzame sympathisanten naar meewerkende partners te gaan.
Titel: Het netwerk van Gelderland: stap uit de bubbel
Type sessie:
Sprekers:
Omschrijving: Eén klik en je hebt een nieuwe vriend op Facebook. Eén bericht van 140 tekens kan een wereldwijde twitterstorm veroorzaken. Informatie die we dagelijks delen is kort en snel vervlogen. We lijken meer met elkaar in verbinding te staan, maar is dat ook echt zo? Hoe zorgen we voor sterke onderlinge verbondenheid in een steeds meer diverse en complexe samenleving?

Loop mee op de Dag van Gelderland tijdens een bijzondere wandeling. Via de koptelefoon nemen wij je mee naar een kunstmatige bubbel, waarin de wereld met een totaal nieuwe blik wordt bekeken. Waarin je geconfronteerd wordt met vragen uit de echte wereld. Waarin je wordt uitgedaagd om die wereld en de verbindingen in je netwerk opnieuw te bekijken. Wat kan je doen om echt open te staan voor de ander?
Dit levert de sessie op:
Titel: Het netwerk van Gelderland: stap uit de bubbel
Type sessie:
Sprekers:
Omschrijving: Eén klik en je hebt een nieuwe vriend op Facebook. Eén bericht van 140 tekens kan een wereldwijde twitterstorm veroorzaken. Informatie die we dagelijks delen is kort en snel vervlogen. We lijken meer met elkaar in verbinding te staan, maar is dat ook echt zo? Hoe zorgen we voor sterke onderlinge verbondenheid in een steeds meer diverse en complexe samenleving?

Loop mee op de Dag van Gelderland tijdens een bijzondere wandeling. Via de koptelefoon nemen wij je mee naar een kunstmatige bubbel, waarin de wereld met een totaal nieuwe blik wordt bekeken. Waarin je geconfronteerd wordt met vragen uit de echte wereld. Waarin je wordt uitgedaagd om die wereld en de verbindingen in je netwerk opnieuw te bekijken. Wat kan je doen om echt open te staan voor de ander?
Dit levert de sessie op:
Titel: Buiten theater
Type sessie:
Sprekers:
Omschrijving: Verbinding door Theater

Oud. Dan ben je afgeschreven. Alleen achter de geraniums. Of niet?
Bij Hangplek voor Ouderen vinden we van niet.
Een ouder iemand staat juist symbool voor een schat aan verhalen en levenservaring. Zij hebben alle ingrediënten voorhanden om hun verhalen universeel te maken en door middel van theater over het voetlicht te brengen.

Hoe?
Met hulp van professionals leren ouderen het zelf te doen: acteren, interviewen, productie en publiciteit. Op basis van interviews in de wijk van vitale ouderen met minder actieve ouderen wordt het script geschreven. Vervolgens gaat het acteerteam de vloer op om het stuk in te studeren en gaandeweg komt de productie en publiciteit op gang om de voorstelling aan de man te brengen.

Effect
Hierdoor is het ‘theatermaken’ een duurzaam middel om eenzaamheid te bestrijden. Er ontstaan nieuwe contacten en vriendschappen. De serie is uit het leven gegrepen en de herkenbaarheid zorgt voor hilariteit en ontroering. Het raakt.
Hangplek voor Ouderen betuttelt niet maar daagt ouderen uit om nieuwsgierig te zijn en samen bekende of onbekende talenten te ontdekken. Veilig, speels en met humor. Zodat ook de oudere medemens gezien en gehoord wordt.

Op het festival een voorproefje: met ouderen en uzelf.
Dit levert de sessie op: